• TCM w Polsce
  • akupunktura w terapii bólu głowy

    Akupunktura w terapii bólu głowy

    Artykuł na podstawie pracy dyplomowej autorstwa:
    Pełna publikacja pracy na stronie:
    Szkoła Akupunktury Tradycyjnej w Bydgoszczy

    Bóle głowy, obok wielu innych dolegliwości, znajdują się na liście opublikowanej przez WHO, gdzie zaleca się stosowanie akupunktury, ze względu na osiąganie pozytywnych skutków terapeutycznych w badanach klinicznych [1]. Chorób, które mogą powodować występowanie zjawiska, jakim są bóle głowy, może być wiele. Podstawą działania jest odpowiednie sklasyfikowanie i terapia. Bóle głowy obecnie należą do najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do neurologów, co nasuwa myśl, iż głębsze poznanie istoty i podjęcie poszukiwania nowych rozwiązań tego problemu jest rzeczą, która korzystnie wpłynie na poprawę jakości życia wielu ludzi [2,3].

    W dzisiejszych czasach medycyna konwencjonalna (naukowa) oraz niekonwencjonalna współistnieją ze sobą. Medycyna niekonwencjonalna, której składową jest akupunktura, stawia sobie za cel pobudzanie naturalnych sił organizmu, korzystając przy tym ze środków występujących w środowisku naturalnym, ze szczególnym uwzględnieniem całościowego podejścia do człowieka – od diagnostyki do podjęcia terapii [4].

    Zasady medycyny tradycyjnej odnoszą się do twierdzenia, iż warunkiem zachowania zdrowia człowieka jest zachowana równowaga pomiędzy Yin i Yang (energia Chi). W przypadku nadmiaru lub niedoboru jednej z tych sił, dochodzi do przewagi jednej z nich nad drugą. Kiedy przeważa Yin nad Yang, organizm znajduje się w tzw. stanie Xu – co przejawia się osłabieniem, niedoczynnością narządów lub układów. Natomiast jeśli siła Yang jest tą przeważającą, wtedy organizm znajduje się w stanie Shi – co doprowadza do wzmożonej czynności oraz wzrostu napięcia [5].

    Neurofizjologiczny mechanizm przeciwbólowego działania akupunktury

    Jedną z najbardziej akceptowanych teorii, stwarzającą podstawy do wyjaśnienia neurofizjologicznego mechanizmu przeciwbólowego działania akupunktury, jest „teoria sterowania bramą bólu". Impulsy nerwowe z receptorów obwodowych są przekazywane do rogów tylnych rdzenia kręgowego głównie dwoma rodzajami włókien nerwowych: grubymi z osłonkami mielinowymi włóknami „A” oraz cienkimi bez osłonek mielinowych – włóknami „C". Przewodzenie impulsu włóknami „A” jest kilkadziesiąt razy szybsze niż włóknami „C”. Włókna „A” przewodzą głównie czucie dotyku, temperatury oraz bodźce z narządów wewnętrznych, podczas gdy włókna C przewodzą głównie czucie bólu [6].

    Według teorii Melzacka-Walla bodźce nerwowe docierające do ośrodkowego układu nerwowego włóknami grubszymi i szybszymi (A) zamykają drogę wejścia bodźcom biegnącym włóknami nerwowymi cienkimi, wolnymi (C) [7].

    W odniesieniu do akupunktury ma się to następująco: jeżeli łagodnymi bodźcami, takimi jak nakłuwanie, stymuluje się punkty akupunktury, czyli drażni się znajdujące się w nich skupiska receptorów, od których odchodzą zarówno włókna „A” jak i „C”, bodźce czuciowe biegnące grubymi włóknami „A” są szybsze od bodźców bólowych biegnących cienkimi włóknami „C”. Bodźce przewodzone włóknami „A” docierają więc szybciej do jąder substancji galaretowatej rogów tylnych rdzenia kręgowego danego segmentu i szybciej wywołują jego pobudzenie, blokując bodźce docierające tam z opóźnieniem włóknami „C”. Ponieważ bodziec bólowy przenoszony przez włókna „C” biegnie wolniej i dociera do celu później, jest blokowany przez bodziec czuciowy szybszy, z włókien „A”. W taki sposób na skutek segmentarnej interakcji między włóknami „A” i „C” znosi się uczucie bólu. Substancja galaretowata rogów tylnych rdzenia kręgowego jest według Melzacka-Walla pierwszym filtrem, najniższym piętrem modulacji bodźców bólowych. Wyższe piętra znajdują się w tworze siateczkowym pnia mózgu, we wzgórzu i w korze mózgowej [8].

    Obecnie wiadomo, że teoria Melzacka-Walla jest niepełna, gdyż mechanizm przewodzenia wrażeń bólowych w rdzeniu kręgowym jest znacznie bardziej skomplikowany niż zakładali to obaj naukowcy. Obok hamowania presynaptycznego, na którym Melzack i Wall oparli swoje teorie, w obrębie rdzenia występuje też hamowanie postsynaptyczne, a także wiele innych rodzajów modulacji przewodzonych bodźców nerwowych.

    Zjawisko hamowania bólu akupunkturą lub elektroakupunkturą jest coraz częściej wykorzystywane przez lekarzy chińskich do anestezji podczas operacji. Chińczycy, jak podaje piśmiennictwo, wykonali w znieczuleniu akupunkturowym tysiące operacji. W Europie wykonano niewiele zabiegów chirurgicznych w znieczuleniu tylko akupunkturowym, bez wspomagania środkami farmakologicznymi. Ten sposób anestezji uważany jest jak dotychczas za niepełny, nie ma on wśród lekarzy europejskich wielu zwolenników. Wynika to z tego, że lekarze europejscy nie mają takiego doświadczenia, jak lekarze chińscy. Jednak ci lekarze, którzy obserwowali takie zabiegi w Chinach, potwierdzają ich wysoką skuteczność, przyznając, że nie opanowali sztuki znieczulania w takim stopniu, jak Chińczycy [9,10,11].

    Neurohormonalny mechanizm działania akupunktury

    Główną rolę w neurohormonalnym mechanizmie działania akupunktury odgrywają endogenne opiaty peptydowe (OEP) wyizolowane z tkanki mózgowej – endorfiny i enkefaliny. Mają one zdolność do wiązania się z receptorami opiatowymi struktur mózgowych, w efekcie dając działanie przeciwbólowe i znieczulające. Najważniejszą rolę w tymże mechanizmie odgrywają endorfiny wytwarzane przez przedni płat przysadki mózgowej. Istnieją naukowe przesłanki na temat zwiększonej zawartości tych polipeptydów w płynie mózgowo-rdzeniowym po przeprowadzonych zabiegach akupunktury [12,13,14].

    Oprócz endogennych opiatów peptydowych, w neurohormonalnym mechanizmie przeciwbólowego działania akupunktury biorą również udział takie neurotransmitery jak: serotonina, acetylocholina, norepinefryna, dopamina. Tak więc można wysnuć wnioski, iż skuteczne działanie tego mechanizmu uwarunkowane jest wzajemna równowagą i oddziaływaniem między wszystkimi wymienionymi substancjami [15,16].

    Metody akupunktury stosowane w leczeniu bólu głowy

    Zrozumienie działania akupunktury opiera się na badaniu przewodnictwa elektrycznego meridianów, co pozwala na określenie ich stanu energetycznego i związanych z nimi narządów, co w ostateczności daje możliwość odpowiedniego ustalenia terapii.

    Biorąc pod uwagę najaktualniejsze doniesienia naukowe, można wysnuć twierdzenie, iż akupunktura swoje działanie opiera na reakcji odruchowej organizmu, a reakcje jakie mają miejsce po nakłuciu konkretnych miejsc, są reakcjami segmentarnymi [17].

    Wśród metod stymulacji punktów akupunkturowych korzystnych w przypadku terapii bólów głowy wyróżnia się:
    a)  metodę nakłuwania punktów akupunkturowych – metoda hamująca „Xie”,
    b)  przygrzewanie bezpośrednie i pośrednie,
    c)  akupresurę,
    d)  elektropresurę,
    e)  laseropunkturę.

    Metoda pierwsza polega głównie na nakłuwaniu odpowiednio dobranych punktów, pod względem rodzaju bólu, stopnia zaawansowania, wieku pacjenta. Metoda hamująca „Xie” wykorzystuje silny bodziec, gdzie polega on na powolnym i głębszym nakłuciu, a także pozostawieniu igły w punkcie dłużej. Ważnym składnikiem tego sposoby nakłuwania jest wprowadzanie igieł w przeciwnym kierunku do przebiegu Chi po meridianach [18].

    Przygrzewanie bezpośrednie i pośrednie (moxa) odnosi się głównie do bólów, które trwają przewlekle oraz jako wspomaganie samego nakłuwania. Bezpośrednie przygrzewanie wykonuje się w sposób bezpośrednio kładąc na punkt akupunkturowy tlący się stożek moxy. Wyróżnia się tutaj dodatkowo przygrzewanie bezpośrednie „z blizną” i „bez blizny”. Pierwsza z tych metod jest bardzo rzadko stosowana w Europie ze względu na powstawanie blizn.

    Przygrzewanie pośrednie polega na przygrzewaniu palącym się cygarem wykonanym z moxy o długości ok 20 cm i 2 cm grubości. Takie cygaro zbliża się do punktu akupunkturowego na odległość taką, aby pacjent odczuwał gorąco (ale nie uczucie parzenia). Drugim sposobem przygrzewania pośredniego jest przygrzewanie gorącą igłą – zwiniętą kulkę moxy kładzie się na rękojeść igły wkłutej w punkt akupunkturowy, co stymuluje dodatkowo bodźcem cieplnym, który przewodzony jest do tkanki [19].

    Akupresura, zwana również masażem akupunkturowym polega na stosowaniu ucisku i masażu punktów akupunkturowych przy pomocy wykonanych z różnego tworzywa pręcików, które na jednym ze swych końców posiadają zaokrąglone punkty. Jest to metoda tzw. tępa, która przynosi ze sobą mniejsze skutki terapeutyczne niż nakłuwanie aktywnych punktów [20].

    Elektroakupunktura jest zaś metodą, która w głównej mierze bazuje na bodźcu elektrycznym o odpowiednio dostosowanym natężeniu. Zwykle stosuje się natężenie w przedziale 10-200 mikroamperów. Częstotliwość pobudzająca mieści się w przedziale do 10 Hz, zaś 10-60 Hz działa uspokajająco. Czas takiego stymulowania punktu dobiera się w zależności od punktu, oczekiwanego rezultatu oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta (od kilku sekund do kilkudziesięciu minut) [21,22].

    Laseropunktura wykorzystuje działanie wiązki promieni świetlnych emitowanych przez urządzenie. Jest to metoda mniej inwazyjna, biorąc pod uwagę brak naruszania ciągłości skóry, a co za tym idzie nie wywołuje nieprzyjemnych doznań. Konkretne punkty naświetla się przez okres zaledwie kilku sekund, a efekt terapeutyczny zależny jest od ilości promienia jaki dotrze do punktu i zostanie przez niego pochłonięty [23].

    Wszystkie wyżej wymienione metody można używać w terapii leczenia bólów głowy, jednak bardzo ważne jest indywidualne dostosowanie do typu dolegliwości, wrażliwości pacjenta, możliwości osoby wykonującej zabieg oraz umiejscowienia stymulowanych punktów.

    Punkty akupunkturowe stymulowane w terapii bólu głowy

    Biegła znajomość umiejscowienia i przebiegu meridianów warunkuje prawidłowe poznanie zasad przeprowadzania zabiegów stymulacji punktów akupunktury. W podrozdziale tym przedstawione zostaną punkty, które stymuluje się w terapii bólów głowy z wykorzystaniem akupunktury.

    Stosowane punkty akupunktury

    PunktNazwa (chin.)Nazwa (pol.)ObiegLokalizacja
    Lu7Lie QueSzereg DziurPłucnadgarstek
    Lu11Shao ShangMały KupiecPłucdłoń
    LI1Shang YangNajbardziej Zewnętrzny YangJelita Grubegodłoń
    LI4He GuPunkt Łączący DolinyJelita Grubegodłoń
    LI7Wen LiuCiepły PrądJelita Grubegoprzedramię
    St7Xia GuanDolna BramaŻołądkagłowa
    St36Zu San LiTrzecia Mila NogiŻołądkapodudzie
    St41Jie XiUwolniony StrumieńŻołądkastopa
    St44Nei TingWewnętrzny DziedziniecŻołądkastopa
    Sp6San Yin JiaoSkrzyżowanie Trzech YinŚledzionypodudzie
    SI3Hou XiTylny Strumień WodyŚledzionydłoń
    SI4Wang GuKość NadgarstkaŚledzionydłoń
    SI6Yang LaoSzczęśliwa StarośćŚledzionynadgarstek
    Bl2Zan ZhuZbiór BambusaPęcherzatwarz
    Bl7Tong TianPołączenie z NiebemPęcherzagłowa
    Bl10Tian ZhuNiebiańska KolumnaPęcherzakark
    Bl11Da ZhuWielkie Czółenko TkackiePęcherzakark
    Bl60Kun LunGóra Kunlun (w Tybecie)Pęcherzanoga
    Bl62Shen MaiPunkt Kardynalny Yang QiaoPęcherzakostka
    Bl63Jin MenZłota BramaPęcherzastopa
    Bl64Jing GuKość PiramidalnaPęcherzastopa
    Bl65Shu GuWiązka KościPęcherzastopa
    Kid1Yong QuanTryskające ŹródłoNerekstopa
    TH3Zhong ZhuŚrodkowa WyspaPotrójnego ogrzewaczadłoń
    TH4Yang ChiStaw YangPotrójnego ogrzewaczanadgarstek
    TH5Wai GuanZewnętrzna Frontowa BramaPotrójnego ogrzewaczaprzedramię
    TH10Tian JingNiebiańska StudniaPotrójnego ogrzewaczaramię
    TH18Qi MaiPulsująca TętnicaPotrójnego ogrzewaczagłowa
    TH23Si Zhu KongOtwór Bambusa JedwabnegoPotrójnego ogrzewaczatwarz
    GB1Tong Zi LiaoDół ŹrenicyPęcherzyka żółciowegotwarz
    GB8Shuai GuPłynąca DolinaPęcherzyka żółciowegoucho
    GB12Wan GuWyrostek SutkowatyPęcherzyka żółciowegogłowa
    GB20Feng ChiStaw WiatruPęcherzyka żółciowegokark
    Liv2Xing JianMiejsce ChoduWątrobystopa
    Liv3Tai ChongPotężna DrogaWątrobystopa
    Du15Ya MenBrama MilczeniaRegulatora tylnegokark
    Du16Feng FuAula WiatruRegulatora tylnegopotylica
    Du20Bai HuiZbiór Wszystkich MeridianówRegulatora tylnegoucho
    Du21Qian DingPrzedni Dach CzaszkiRegulatora tylnegogłowa
    Du23Shang XingGórna GwiazdaRegulatora tylnegogłowa

    Przypisy i bibliografia

    [1] World Health Organisation, Acupuncture: review and analysis of reports on controlled clinical trials, Geneva: World Healt Organisation 2002, s. 2. //www.who.int/iris/handle/10665/42414#sthash.TVXIZlzE.dpuf, [Dostęp: 10.03.2016r.].
    [2] M.S. Linet, D.D. Celentano, W.F. Stewart, Headache characteristics associated with physicianconsultation: a population-based survey. Am J Prev Med 1991; 7,: s. 40–46.
    [3] J. Pascual, O. Combarros, C. Leno, J.M. Polo, M. Rebollo, J. Berciano, Distribution of headache by diagnosis as the reason for neurologic consultation. Med Clin 1995; 104, s. 161–164.
    [4] J. Żórawska, A. Morawski, J. Trnka, A. Steciwko, Aspekty bioetyczne medycyny niekonwencjonalnej w praktyce lekarza rodzinnego, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica nr30/2003, s.144.
    [5] H. Operacz, Leczenie akupunkturą, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997, s. 94.
    [6] H. Operacz, op. cit., s. 129.
    [7] Z. Garnuszewski, Renesans akupunktury, Wydawnictwo Sportu i Tustystyki, Warszawa 1988, s. 36.
    [8] Ibidem, s. 37.
    [9] H. Operacz, op. cit., s.129.
    [10] Xie Q.: The neurophysiological basis of acupuncture analgesia. Skrypt do wykładów akupunktury lekarzy chińskich, szkolących lekarzy polskich na kursie w CMKP, Warszawa 1987.
    [11] H. Operacz, Zasady akupunktury - teoria i praktyka. Agencja Omnipress, Warszawa 1991.
    [12] E. Melizia, G. Andreucci, D. Paolucci, F. Crescensi, A. Fabrii, Elektroacupuncture and peripheral betaendorphin and ACTH levels. Lancet, 1979, s. 2, 535.
    [13] B. Sjólung, L. Terenius, M. Erikson, Increased cerebrospinal Fluid levels of endorphins after elektroacupuncture. Acta Phy-siol. Scand., 1977, s. 100, 382.
    [14] A. Szczudlik, J. Kwasucka, Zachowanie się immunoreaktywności beta-endorfinopodobnej we krwi chorych z przewlekłym bólem, leczonych punktowym drażnieniem receptorowym (akupunkturą). Neur. Neurochir. Poi., 1984, XVIII, s. 5, 415.
    [15] E. Melizia, G. Andreucci, D. Paolucci, F. Crescensi, A. Fabrii, op. cit., s. 2, 535.
    [16] H. Operacz, op. cit., s. 129.
    [17] H. Operacz, op. cit., s. 123.
    [18] H. Operacz, op. cit., s. 94.
    [19] Ibidem, s. 97-98.
    [20] Ibidem, s. 106
    [21] Ibidem, s. 112-113.
    [22] R. Voll, Topografische Lagę der Messpunkte der Elektroakupunktur, Uelzen 1976, t. I., s. 168.
[23] H. Operacz, op. cit., s. 116, 118.

    Autorzy

    Szkoła Akupunktury Tradycyjnej w Bydgoszczy Szkoła Akupunktury Tradycyjnej w Bydgoszczy im. Michała Boyma to niepubliczna szkoła policealna (studium), której celem jest wykształcenie wysokiej klasy specjalistów akupunktury w Polsce.

    Najciekawszy newsletter o Medycynie Chińskiej!

    • Dołącz do grona naszych czytelników.
    • Śledź nasze artykuły, filmy i polecane akcesoria TCM.
  • Mogą Cię zainteresować

    Srebrne igły do akupunktury

    igły do akupunktury srebrne chińskie

    Stalowe igły do akupunktury - chińskie, koreańskie i japońskie

    igły do akupunktury miedziane chińskie

    Młoteczek akupunkturowy - "Kwiat Śliwy" - Dwustronny

    igła kwiat śliwy, młoteczek akupunkturowy, młotek do akupunktury
  • FreshMail.pl