fbpx
  • TCM w Polsce
  • Witamina C – źródło zdrowia i odporności

    Witamina C jest kluczowym, niezbędnym do życia składnikiem dla działania ludzkiego organizmu. Wiele istot żywych produkuje ją samoistnie, ale człowiek musi przyjmować ją z zewnątrz. Czy wiesz jak wielką rolę odgrywa ona w naszym zdrowiu? Jej niedobór jest tragiczny w skutkach, ale przyjmowanie jej zwiększonych dawek pozytywnie wpływa na cały szereg funkcji naszego organizmu.

    Czym jest witamina C ?

    Witamina C, czyli kwas askorbinowy to organiczny związek chemiczny niezbędny do funkcjonowania wszystkich żywych organizmów. Organizmy większości zwierząt samoistnie wytwarzają kawas askorbinowy. Wyjątkiem są tu naczelne, w tym ludzie, świnki morskie oraz ryby  z grupy doskonałokostnych, dla których kwas askorbinowy jest witaminą, czyli musi być dostarczany wraz z pokarmem, ponieważ organizmy tych istot same go nie syntezują.

    Witamina C jest dla nas niezwykle istotnym składnikiem, bez którego organizm nie może funkcjonować.

    Kwas askorbinowy występuje w dwóch formach: L i D. Kwas L-askorbinowy, czyli tak zwany „lewoskrętny”, charakteryzuje się pełną biologiczną aktywnością witaminową, czyli jest w pełni przyswajalny przez człowieka. W takiej formie występuje on naturalnie w warzywach i owocach.

     

     

    witamina C, wzór chemiczny

    Badania

    Kwas askorbinowy okazał się tak istotny dla funkcjonowania naszego organizmu, że to właśnie dzięki niemu uświadomiono sobie szersze znaczenie witamin jako takich, dla ludzkiego zdrowia.

    Pionierem badań nad rolą witaminy C i sposobami jej wykorzystania do celów leczniczych był dwukrotny laureat Nagrody Nobla - profesor Linus Pauling. Profesor Pauling był fizykiem i biochemikiem. Pierwszą Nagrodę Nobla otrzymał w 1954 roku za badania fundamentalnych właściwości wiązań chemicznych. Jego drugą nagrodą była Pokojowa Nagroda Nobla, którą otrzymał w 1962 roku, za swoje zaangażowanie w kampanię przeciwko próbom broni atomowej, dzięki któremu USA i ZSRS zaprzestały testów broni atomowej w atmosferze. Był także jednym z twórców biologii ewolucyjnej oraz opracowywał koncepcję zegara molekularnego. Prywatnie profesor Pauling był wielkim entuzjastą witaminy C, w celu badania której założył w Kalifornii, w 1973 roku prywatny instytut badawczy - Linus Pauling Institute of Science and Medicine (LPI). Regularnie przyjmując witaminę C profesor Pauling dożył sędziwego wieku 94 lat.

    Współcześnie badaniami nad zastosowaniem kwasu askorbinowego w leczeniu i przeciwdziałaniu chorobom zajmuje się medycyna ortomolekularna, która bada rolę witamin, suplementacji i diety w zdrowiu człowieka, jako alternatyw dla popularnej farmakologii.

    Linus Pauling, badacz witaminy c, witamina c

    Działanie witaminy C

    Witamina C jest kluczowa nie tylko dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, ale dla samego jego przetrwania. Jednym z najbardziej znanych skutków jej długotrwałego niedoboru jest szkorbut (nazywany także gnilcem), który w epoce wielkich odkryć geograficznych XV-XVI wieku dziesiątkował załogi europejskich okrętów.

    Podwyższony poziom witaminy C w organizmie ma cały szereg pozytywnych skutków. Kwas askorbinowy wzmacnia odporność, ponieważ jest on niezbędny w procesie fagocytozy, czyli pochłaniania drobnoustrojów przez białe krwinki.

    Witamina C ma również cały szereg pozytywnych skutków dla układu krążenia. Zwiększa wchłanianie żelaza, potrzebnego do produkcji hemoglobiny oraz uczestniczy w produkcji czerwonych krwinek, dzięki czemu chroni przed anemią.  Wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne, dzięki czemu zapobiega powstawaniu sińców, krwotoków oraz krwawienia z dziąseł. Hamuje utlenianie, tak zwanego, „złego” cholesterolu, przez co zmniejsza jego poziom, a jednocześnie zwiększa poziom „dobrego” cholesterolu, tym samym zapobiegając zmianom miażdżycowym. Pomaga także regulować ciśnienie tętnicze krwi oraz zmniejsza ryzyko udaru mózgu (nawet o 42% [1]).

    Kwas askorbinowy bierze również udział w tworzeniu białka tkanki łącznej, czyli kolagenu, który jest między innymi składnikiem chrząstek stawowych i ścięgien oraz odpowiada za elastyczność skóry. Z tego powodu podwyższony poziom witaminy C w organizmie poprawia elastyczność stawów, a tym samym zmniejsza ryzyko kontuzji. Kolagen, odpowiadający za elastyczność skóry, wpływa na jej młody wygląd, dlatego też wzmacniający go kwas askorbinowy jest istotnym składnikiem peelingów ujędrniających skórę i usuwających rozstępy. Witamina C jest również niezbędna do wydzielania osseiny, będącej składnikiem budulcowym kości, która odpowiada za elastyczność i wytrzymałość kości. Niedobór witaminy C może doprowadzić pośrednio do odwapnienia kości.

    Witamina C jest naturalnym przeciwutleniaczem (antyoksydantem), neutralizującym (zwalczającym) wolne rodniki, a przez to zapobiegającym chorobom nowotworowym, chorobie niedokrwiennej serca, chorobie wysokościowej oraz spowalniającym proces starzenia skóry.

    Jest także naturalną ochroną przed promieniowaniem słonecznym UV, zmniejszającą ryzyko wystąpienia oparzeń słonecznych.

    Witamina C wykorzystywana jest w leczeniu chorób nowotworowych, a konkretnie askorbinian sodu. Podaje się go w skondensowanej formie w postaci dożylnych zastrzyków. Askorbinian sodu przyśpiesza zabijanie komórek nowotworowych oraz łagodzi efekty uboczne chemioterapii i radioterapii (przyjmowana doustnie witamina C nie ma takich efektów, jak askorbinian podawany dożylnie). Wysoki poziom witaminy C wzmacnia ogólny układ odpornościowy, w tym komórki NK (Natural Killer - Naturalnych Zabójców, głównej grupy komórek układu immunologicznego) oraz limfocyty T i B - odpowiedzialne za eliminację komórek nowotworowych. Jej wysoki poziom ma może spowalniać proces powstawania przerzutów. Witaminy C nie można jednakże traktować jako leku przeciwnowotworowego, a jedynie jako uzupełnienie terapii.

    Powszechnie uważa się, że witamina C odgrywa ważną rolę w leczeniu przeziębienia. Przeprowadzone badania naukowe nie potwierdziły jednakże jej skuteczności w tej dziedzinie, stwierdzając, że przyjmowanie witaminy C nie spełnia roli ochronnej w momencie, gdy infekcja już się rozwinie. W ich trakcie zaobserwowano, że codzienne przyjmowanie witamin C w celach zapobiegawczych skraca średni czas trwania przeziębienia o jedyne 8% w przypadku osób dorosłych oraz o 14% w przypadku dzieci, natomiast nawet o 50% w przypadku zawodowych sportowców i innych osób intensywnie uprawiających sport. Z powyższych badań wyciągnięto wniosek, że witamina C w istotny sposób nie skraca czasu występowania infekcji, ani nie łagodzi jej objawów. Wyniki przeprowadzonych badań są jednak poddawane w wątpliwość. Wskazuje się między innymi na to, że użyte w ich trakcie dawki witaminy C były zbyt małe, aby można było zauważyć jej istotny wpływ.

    Zapotrzebowanie

    Przyjmuje się, że średnie dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę C wynosi około 40-50 mg w przypadku dzieci, 75 mg w przypadku kobiet oraz 90 mg w przypadku mężczyzn. Górną granicę zapotrzebowania jest 200 mg.

    Podawane średnie zalecane spożycie witaminy C jest jednak bardzo różne i zależy od jednostkowych uwarunkowań danego organizmu, stanu zdrowia, czy szybkości jej przyswajania przez organizm. Niektóre źródła podają, że zapotrzebowanie na witaminę C w przypadku zdrowego człowieka może wynosić nawet od 4000 do 10 000 mg, a w przypadku chorego ta dawka może być nawet kilkadziesiąt razy większa. Do takich wniosków doszedł np. zajmujący się badaniem witaminy C dr R.Cathcart [2].

    Niedobór

    Niedobór witaminy C, jeśli jest długotrwały, ma bardzo poważne konsekwencje. Jego rezultatem są niedokrwistość, osłabienie naczyń włosowatych, astma, zmiany w kościach i chrząstkach, a wreszcie szkorbut.

    Objawami niedoboru witaminy C są między innymi: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się, brak apetytu, skłonność do powstawania siniaków, rozpulchnione lub krwawiące dziąsła, trudność w gojeniu się ran oraz bóle mięśni i stawów.

    Jak ważne jest spożywanie produktów bogatych w witaminę C zdano sobie sprawę jeszcze na kilka wieków przed samym odkryciem witamin. Szkorbut, choroba wywołana brakiem witaminy C, od wieków prześladował tych, którzy odbywali dalekie podróże, a szczególnie marynarzy. Ich dieta opierała się głównie na suszonym i solonym mięsie - możliwym do długiego przechowywania na statku, w trakcie wypraw morskich. Dieta marynarzy była natomiast bardzo uboga w świeże warzywa i owoce. Powstały w ten sposób niedobór witaminy C powodował pojawianie się samoistnych krwawień, bólów mięśni i stawów oraz powstawania złamań kości, ogólnego osłabienia, zapalenia i przerostu dziąseł, chwiania się, a następnie wypadania zębów, słabego gojenia się ran, niedokrwistości oraz depresji. Wpływ, jaki na szkorbut dało uzupełnienie marynarskiej diety o cytrusy zauważył w XVIII wieku szkocki lekarz James Lind. Od czasu jego odkrycia cytrusy stały się stałym elementem diety zawodowych żeglarzy.

    witamina C, szkorbut, podróże morskie, statek, indianaman, galeon

    Przedawkowanie

    Zaleca się, aby dzienna dawka przyjmowanej witaminy C nie przekraczała 2 g, czyli 2000 mg na dobę (co prawda osiągnięcie takiej dziennej dawki wymagałoby zjedzenia 40 pomarańczy w ciągu jednego dnia, ale witamina C może być przyjmowana także w czystej, krystalicznej postaci, która umożliwia dostarczenie jej organizmowi w dużo większym stężeniu). Witamina C nie jest toksyczna, ani nie wywołuje reakcji immunologicznych (nie jest traktowana jako „wróg” przez układ immunologiczny człowieka), dlatego też przekroczenie tej zalecanej dawki, nie powoduje poważnych konsekwencji.

    Przekroczenie dawki 2000 mg witaminy C na dobę może powodować wysypkę skórną oraz lekkie zaburzenia żołądkowe, przejawiające się w nudnościach, biegunce lub wymiotach. Zaburzenia te występują przede wszystkim u osób, które do tej pory nie dostarczały swojemu organizmowi witaminy C w większych dawkach. Z czasem, kiedy organizm przyzwyczai się do podwyższonego poziomu witaminy C, zaburzenia żołądkowe powinny ustąpić. Przyjmowania nadmiernych ilość kwasu askorbinowego powinno się unikać u osób posiadających skłonność do powstawania kamieni nerkowych, szczególnie w przypadku mężczyzn (badania wykazały, że zwiększone ryzyko wystąpienia kamieni nerkowych nie występuje u kobiet [3]).

    Przekraczania określonych dziennych dawek kwasu askorbinowego powinno się unikać także w trakcie trwania ciąży. Badania na zwierzętach wykazały możliwość pojawienia się niepożądanych skutków w przypadku nadmiernego nasycenia witaminą C podczas ciąży. Szkodliwe wypływ na dziecko w przypadku ciąży człowieka nie został jednakże potwierdzony badaniami [4].

    Nagłe, znaczące zmniejszenie przyjmowanych dawek witaminy C może spowodować czasowe obniżenie odporności, zanim organizm nie przystosuje się do jej niższego stężenia.

    Niektóre osoby obawiają się, że kwas askorbinowy może uszkadzać szkliwo zębów. Ewentualne uszkodzenia szkliwa dużą dawką witaminy C nie są większe, niż w przypadku wypicia słodkiego napoju gazowanego, ale jeśli chcemy mu zapobiec wówczas wystarczy po jej spożyciu wypłukać usta wodą lub pić rozpuszczoną w wodzie witaminę C przez słomkę.

    Gdzie można znaleźć witaminę C ?

    Naturalnym źródłem witaminy C są owoce i warzywa. W dawnych czasach żeglarze odbywający dalekomorskie podróże uzupełniali braki w witaminie C przy pomocy bogatych w witaminę C cytrusów.

    Największe dawki naturalnie występującego kwasu askorbinowego można znaleźć w aceroli (czyli malpigii granatolistnej lub wiśni z Barbados), w której na 100 g owocu przypada od 1400 do 2500 mg witaminy C. Inne bogate w kwas askorbinowy owoce to camu camu (od 1230 do 2060 mg na 100 g), dzika róża (od 250 do 800 mg na 100 g), rokitnik (od 200 do 315 mg na 100 g) oraz czarna porzeczka (150 do 300 mg na 100 g).

    Bogate w witaminę C są również cytrusy takie jak pomelo (61 mg na 100 g), cytryna (53 mg na 100 g), pomarańcza (50 mg na 100 g), grejpfrut czerwony (38 mg na 100 g), grejpfrut biały (34 mg na 100 g), limonka (29 mg na 100 g) oraz mandarynka (27 mg na 100 g). Innymi bogatymi w witaminę C roślinami, często stosowanymi w kuchni, są natka pietruszki, czerwona papryka, dereń, chrzan, brukselka oraz berberys.

    malpigia granatolistna, acerola, witamina c
    camu camu, witamina c
    pomarańcza, witamina c

    Witaminę C można przyjmować także w skondensowanej dawce w postaci krystalicznego proszku wytworzonego z ekstraktu z aceroli lub w czystej chemicznej postaci. Kwas askorbinowy w postaci krystalicznego proszku szybko się rozpuszcza i przyswaja. Witaminę C można znaleźć także w suplementach diety w postaci tabletek. O ile jednak witamina C w postaci krystalicznej nie posiada, żadnych dodatkowych składników, o tyle tabletki z nią posiadają dodatkowe substancje wypełniające, a jej przyswojenie trwa dłużej ponieważ tabletka musi najpierw rozpuścić się w żołądku.

    W owocach i warzywach obok witaminy C występują bioflawonoidy - naturalne antyoksydanty i nośniki, które wzmacniają wchłanianie i działanie kwasu askorbinowego oraz sprawiają, że dłużej utrzymuje się on w organizmie. Dzięki nim przyswajalność naturalnej witaminy C jest nawet pięciokrotnie wyższa, niż przyswajalność witaminy C dostarczanych w formie tabletek lub innych sztucznych suplementów.

    Bioflawonoidy dodawane są jako składnik do niektórych suplementów z witaminą C, w celu zwiększenia jej przyswajalności i siły działania. Tabletki takie są jednak odpowiednio droższe. Przyjmując witaminę C w postaci bez dodatku bioflawonoidów warto jest przed je spożyciem zjeść owoc, w którym występuje ona naturalnie - wówczas dostarczymy organizmowi naturalnych bioflawonoidów, które pomogą wchłonąć również tę dodatkową dawkę.

     Jeśli chcemy, aby owoce które spożywamy były bogate w witaminę C, musimy pamiętać o kilku zasadach. Witamina C jest bardzo nietrwała, wrażliwa na światło słoneczne, wysoką lub niską temperaturę oraz wysychanie. Dlatego też, aby dostarczyć jej jak najwięcej powinniśmy jeść owoce zaraz po zerwaniu, najlepiej na surowo, a do ich krojenia powinniśmy używać noży z nierdzewnej stali (ponieważ rdzewne żeliwo w kontakcie z kwasem askorbinowym przyspiesza jego rozkład). Owoce i warzywa powinniśmy obierać ze skórki bardzo cienko (ponieważ tuż pod skórką jest najwięcej witaminy C), tuż przed ich podaniem, a jeśli je gotujemy wówczas powstały po ugotowaniu płyn możemy wykorzystać do sosów. Podając warzywa lub owoce w formie sałatki lub surówki powinniśmy je przygotować zaraz przed podaniem oraz dodać do nich oliwę z oliwek lub śmietanę, ponieważ w ten sposób ograniczamy kontakt witaminy z powietrzem, a tym samym zapobiegamy jej szybkiemu utlenianiu.

     


    [1] Witamina C zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru mózgu?; //www.choroby.senior.pl/78,0,Witamina-C-zmniejsza-ryzyko-wystapienia-udaru-mozgu,8086.html; [dostęp 09.05.2017]
    [2]  R. Cathcart; Vitamin C, titrating to bowel tolerance, anascorbemia, and acute induced scurvy; //www.doctoryourself.com/titration.html; [dostęp 08.05.2017].
    [3] Pietro Manuel Ferraro, Gary C. Curhan, Giovanni Gambaro, Eric N. Taylor; Total, Dietary, and Supplemental Vitamin C Intake and Risk of Incident Kidney Stones; [w:] „American Journal of Kidney Diseases”, 2015.
    [4] Ascorbic acid Pregnancy and Breastfeeding Warnings; //www.drugs.com/pregnancy/ascorbic-acid.html#ref_pregnancy; [dostęp 08.05.2017].

    Autorzy

    TCMblog Autorski artykuł TCMblog. Jeśli chcesz opublikować swój artykuł na naszym blogu lub dołączyć do grona autorów TCMblog zapraszamy do kontaktu na adres e-mail: kontakt@tcmblog.pl.

    Najciekawszy newsletter o Medycynie Chińskiej!

    • Dołącz do grona naszych czytelników.
    • Śledź nasze artykuły, filmy i polecane akcesoria TCM.
  • Mogą Cię zainteresować

    Acerola Suplement diety

    grzyby chińskie, suplementy diety, grzyby lecznicze, acerola, witamina C

    Witamina C Suplement diety

    witamina C, suplement diety

    Witamina C w proszku - Suplement diety

    witamina C, suplement diety
  • Możesz znać nas z